Python Veri Yapıları: Liste, Sözlük ve Set İçin Hızlı Örnekler

Bu rehberde Python'un en sık kullanılan üç temel veri yapısını — liste, sözlük ve set — kısa tanımlar ve pratik örneklerle göreceksiniz. Her bölümde basit kod parçacıkları, yaygın kullanım senaryoları ve dönüşümler yer alır. Resmi belgelere bakmak isterseniz Python veri yapılarıyla ilgili temel bilgiler için resmi kılavuza başvurabilirsiniz (Python Veri Yapıları) ve yerleşik türlerin açıklamaları için ilgili sayfaya göz atabilirsiniz (Gömülü Türler).

Temel kavramlar (kısa)

  • Liste: Sıralı ve değiştirilebilir öğe koleksiyonlarıdır; aynı öğe birden fazla kez bulunabilir.
  • Sözlük (dictionary): Anahtar-değer çiftleriyle çalışan veri yapısıdır; anahtar kullanarak değere hızlı erişim sağlar.
  • Set: Sırasız ve benzersiz öğelerden oluşan koleksiyondur; matematiksel küme işlemleri için uygundur.

Bu tanımların detayları ve ek açıklamalar için resmi belgeye bakabilirsiniz (Python Veri Yapıları).


Listeler — Temel kullanım ve örnekler

Listeler, bir diziyi temsil etmek için sık kullanılır. Aşağıda oluşturma, erişim ve yaygın işlemler için kısa örnekler var.

# Liste oluşturma

meyveler = ["elma", "muz", "kiraz"]

print(meyveler[0]) # 'elma'

İndeksleme, negatif indeksler ve dilimleme (slicing) yaygın ihtiyaçlardır:

print(meyveler[-1]) # son öğe

print(meyveler[1:3]) # dilim: ['muz', 'kiraz']

Sık kullanılan liste metodları:

  • append(x): sona ekler
  • extend(iterable): birden çok öğe ekler
  • pop(i): belirtilen indeksteki öğeyi çıkarır (default son)
  • remove(x): ilk eşleşen öğeyi siler

nums = [1, 2, 3]

nums.append(4) # [1, 2, 3, 4]

nums.extend([5, 6]) # [1, 2, 3, 4, 5, 6]

nums.pop() # 6 ve liste güncellenir

List comprehension (anlamlı kısa oluşturma) ile filtreleme ve dönüştürme:

kuvvet = [x*x for x in range(6)] # [0,1,4,9,16,25]

Ne zaman liste tercih edilir: öğelerin sırası önemliyse ve aynı öğeden tekrar bulunmasına izin verilmeliyse. Daha kapsamlı bilgi için resmi örneklere bakabilirsiniz (docs.python.org).

Sözlükler — Anahtar-değer pratiği

Sözlükler anahtarlar üzerinden verilere ulaşmayı sağlar; anahtarlar tipik olarak immutable (değiştirilemez) türlerden seçilir (örn. string, sayı, tuple).

# Oluşturma

kullanici = {"ad": "Ayşe", "yaş": 30}

print(kullanici["ad"]) # 'Ayşe'

Güvenli erişim için get metodu tercih edilebilir:

print(kullanici.get("email", "bilgi yok"))

Sözlükte anahtarlar, değerleri güncelleme, anahtarları ve değerleri dolaşma:

for anahtar, deger in kullanici.items():

print(anahtar, deger)

Pratik örnek — kelime sayacı:

metin = "elma armut elma".split()

sayac = {}

for w in metin:

sayac[w] = sayac.get(w, 0) + 1

print(sayac) # {'elma': 2, 'armut': 1}

Sözlükler, yapılandırılmış veri (kayıtlar, JSON benzeri nesneler) için uygundur. Resmi kılavuz ve gömülü tür açıklamaları ek bilgi sağlar (Gömülü Türler).

Setler — Benzersizlik ve küme işlemleri

Setler, aynı öğenin birden fazla kez bulunmasını engeller. Küme işlemleri (birleşim, kesişim, fark) için uygundur.

s = {1, 2, 3}

s.add(4)

print(3 in s) # True

Küme işlemlerine örnek:

a = {1, 2, 3}

b = {2, 3, 4}

print(a | b) # birleşim

print(a & b) # kesişim

print(a - b) # fark

Set comprehension ile kısa tanımlar da mümkündür:

ciftler = {x for x in range(10) if x % 2 == 0}

Tekrarlı verileri filtrelemek (dedupe) için set kullanmak hızlı bir yöntemdir, ancak setlerin sıra koruması garanti etmediğini unutmayın; sıra koruması gerekiyorsa dönüşüm yöntemlerini dikkatle seçin.

Dönüşümler ve sık yapılan görevler

Türler arası dönüşümler sık yapılır:

  • Bir listeden benzersiz öğe kümesi: unique = list(set(items))
  • Sözlük anahtarlarından liste: keys = list(my_dict.keys())
  • Liste çiftlerinden sözlük oluşturma: dict([(k1,v1),(k2,v2)])

Aşağıda kısa bir örnek: bir listeden tekrarları kaldırma (sıra önem taşımıyorsa):

items = [3, 1, 2, 3, 2]

unique = list(set(items))

print(unique) # ör: [1, 2, 3] (sıralama garanti edilmez)

Hızlı referans

YapıTemel Metot/İşlem
Listeappend, extend, pop, remove, slicing, comprehension
Sözlükget, items, keys, values, update, comprehension
Setadd, discard, union (|), intersection (&), difference (-)

Kontrol listesi: Hangi yapı ne zaman?

  • Sıra ve indeksleme önemliyse -> liste.
  • Anahtar-değer ilişkisi ve hızlı anahtar erişimi gerekiyorsa -> sözlük.
  • Öğe benzersiz olmalı veya küme işlemleri yapılacaksa -> set.

İyi uygulama önerileri

  • Kısa ve okunabilir list comprehension kullanın; karmaşık transformasyonlar için normal döngü daha anlaşılır olabilir.
  • Sözlük erişiminde KeyError yerine get kullanmak güvenli bir alternatif sağlar.
  • Büyük veri kümelerinde dönüşümler ve kopyalamalar bellek etkileyebilir; gerektiğinde iteratörleri düşünün.

Kaynaklar

Sonuç

Bu rehber temel farkları ve temel kullanım örneklerini gösterdi. Liste, sözlük ve set arasında seçim yaparken veri erişim modelinizi, tekrar gereksinimlerinizi ve sıralama beklentinizi değerlendirin. Resmi belgeler, daha derin davranış ve ek metodlar için güvenilir bir başvuru sunar (Python Veri Yapıları, Gömülü Türler).